* در طول سالهاى ۷۴ تا ۸۳ زمين بخش وسيعى از مناطق ۱۷ ، ۱۸ و
۱۹ از ۶۰ سانتى متر تا يك متر و۸۷ سانتى متر پايين تر از سطح زمين هاى اطراف رفته است
گروه اجتماعى _ ندا دهقانى :
*برداشت هاى بى رويه آب در دشت ها و زمين هاى آبرفتى مانند تهران باعث مى شود كه سطح آبهاى زير زمينى پايين آمده، بين ذرات ريز خاك از آب تهى شود
اندازه گيرى هاى انجام شده در جنوب تهران نشان مى دهد ، زمين بخش وسيعى از اين مناطق ، نزديك به دو متر نشست كرده است.
نشست زمين در اين اندازه وسيع ، باعث نگرانى مسولانى شده است كه از خطرات اين اتفاق براى شهروندان ساكن منطقه بويژه شريانهاى پالايشگاهى اطلاع دارند.
اما پيش از اندازه گيرى دقيق سازمان نقشه بردارى ، در طول سالهاى گذشته هيچ نهادى متوجه اين نكته نشده بود تا آنكه محاسبات سازمان نقشه بردارى اين موضوع را مشخص كرد : «در طول سالهاى ۷۴ تا ۸۳ زمين بخش وسيعى از جنوب تهران در مناطق ۱۷ ، ۱۹ و بويژه ۱۸ از ۶۰ سانتى متر تا يك مترو ۸۷ سانتى متر ، پايين تر از سطح زمين هاى اطراف رفته است.»
در امتداد بزرگراه آزادگان در منطقه ۱۸ و ۱۹ ، اين نشست به سمت آزاد راه قم - تهران ادامه دارد اما بيشترين عمق در منطقه ۱۸ ، نزديك به تقاطع آزادگان و جاده ساوه است كه شكل كاسه اى گود را ايجاد مى كند.
پس از كشف اين اتفاق ، سازمان نقشه بردارى كشور آبان ماه ، در نامه اى به رئيس جمهورى و مقامهاى مسول ديگر هشدار داد : «باتوجه به قرار گرفتن پالايشگاه و خطوط انتقال نفت و گاز و راه آهن ، ضرورى است يك گروه تخصصى كارى براى بررسى عوامل اين پديده و جلوگيرى از توسعه آن تشكيل شود.»
< گزارش «دانشگر»
ماهنامه علمى «دانشگر» ، وابسته به مركز تحقيقات سياست علمى كشور در وزارت علوم ، درشماره اخير خود كه بتازگى منتشر شده ، به بررسى ابعاد علمى اين اتفاق در تهران پرداخته است.
اين نشريه علمى كه مخاطبانش را دانش آموزان و دانشجويان تشكيل مى دهند، با بررسى ارتباط نشست زمين و زلزله به زبان ساده ، چنين پرسيده است «آيا زلزله مى آيد ؟» . اين سوالى است كه هنگام تحولات و تغييرات زمين، در سرزمين هاى آسيب ديده و آشنا با زلزله، اول پرسيده مى شود.
مهندس محمد جواد بلورچى ، رئيس يكى از گروههاى تخصصى سازمان زمين شناسى به اين سوال پاسخ مى دهد : «نه . نشست زمين در جنوب تهران با فعل و انفعالات درونى زمين مربوط به زلزله هيچ ارتباطى ندارد. اما خطر يك نشست دو مترى براى اهالى و تاسيسات زيربنايى كمتر از زلزله نيست.»
پل ها ، لوله هاى آب ، خطوط راه آهن و جاده هاى اين منطقه تا كى در برابر فرو رفتن و تغيير حالت مقاومت مى كنند؟ خطرى كه اين تاسيسات را تهديد مى كند كمتر از وقوع يك زلزله نمى تواند باشد.
< پيدا كردن مجرم
كارشناسان سازمان زمين شناسى مى دانند در جنوب تهران چه چيزى عامل اين اتفاق است : «برداشت بى رويه آب .»
نمونه هايى شبيه اين ، از سالها پيش در دشتهاى مختلف كشور مانند شهرهاى همدان و كرمان هم گزارش شده است.
نخستين گزارش هاى شبيه آنچه در تهران اتفاق افتاده ، مربوط به دشت رفسنجان و «زرند» كرمان در دهه ۶۰ است با اين تفاوت كه نشست در منطقه بسيار محدود اما با عمق بيشتر اتفاق افتاده بود.
اين پديده را كارشناسان زمين شناسى «فروچاله» مى نامند.
نشست و فروچاله هر دو ، اتفاقاتى است كه به دليل برداشت بى رويه آب از زمين روى مى دهد. فروچاله ها مانند آنچه در دشت ورامين و نزديك نيروگاه برق منطقه غرب كشور رخ داده ، گودالهاى عميقى است كه در زمين ايجاد مى شود. اما نشست در منطقه وسيع تر و با عمق كمتر روى مى دهد. به همين دليل ، كشف اين اتفاق مانند نشست مناطق ۱۷ ، ۱۸ و ۱۹ تهران به آسانى امكانپذير نيست.
فرورفتن ناگهانى زمين در پديده فروچاله در صورتى كه افراد و سازه هاى انسانى اطراف چاله باشند بسيار خطرناك است اما در نشست هاى منطقه اى ، اين پديده در طولانى مدت مى تواند اثرات مخرب ترى براى شهروندان داشته باشد.
<دليل واكنش زمين
برداشت بى رويه آب دردشت ها و زمين هاى آبرفتى مانند تهران ، باعث مى شود كه سطح آبهاى زيرزمينى پايين آمده ، بين ذرات ريز خاك از آب تهى شود.
فضاى بين ذرات خاك كه تاكنون با آب پرشده بود ، ناگهان خالى مى شود و هوا بين ذرات خاك را مى گيرد. اما چون هوا ، مانند آب ، تحمل وزن لايه هاى بالايى خاك را ندارد كم كم با خاك لايه هاى بالايى پر شده و زمين هر لحظه بيشتر نشست مى كند.
در واقع خالى شدن آب بين ذرات خاك باعث مى شود لايه هاى<